Günlük Piyasa Bülteni

Güncel Piyasa ve Döviz Haberleri 28/05/2025 - Çarşamba

• Dün KKTC Cumhurbaşkanlığı himayesinde, Kuzey Kıbrıs Bankalar Birliği ve Kıbrıs Türk Ticaret Odası iş birliğinde, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından sunulan "Türkiye ve Dünya Ekonomisindeki Gelişmeler ve Gelecek Vizyonu" konulu konferansa katıldım.  
• Bakan Şimşek konuşmasında küresel yapısal sorunlara değinerek kural bazlı nizamın 'çatırdadığını' ve yeni dünya düzeninin doğum sancılarının yaşandığına değindi. ABD ile Çin arasında başlayan jeostratejik rekabete değinerek, Çin'in küresel imalat sanayinde payının süratle yükseldiğini (2004’te %8,6’dan 2022 %30,2) ABD, Avrupa Birliği ve Japonya’nın ise ciddi zemin kaybettiğine işaret etti. Ticaret cephesinde parçalanmanın devam etme ihtimaline değinen Şimsek, bunun da dünya büyümesini aşağıya çekeceğine vurgu yaptı.  
• Ticaret cephesinde bir parçalanma olursa, hizmet ticaretinin ön planda olması, güçlü iç pazar (iç talep) ve düşük ihracat bağımlılığı nedeniyle Türkiye’nin bu süreçten daha az zarar alacağına vurgu yaptı. Türkiye ihracatın %62’sinin kural bazlı ülkelere gittiğini hatta yakın coğrafyayı da eklersek %80’e vardığını söyleyerek, bölgesel entegrasyonun önemine vurgu yaptı. Dünya ticaretinin orta koridor olarak adlandırılan Pekin Londra hattının Türkiye’den geçtiğini buna Körfezin de eklenmesi için mücadele ettiklerini söyledi. 
• Dünyanın ciddi bir borç yükü ile karşı karşıya olduğuna da vurgu yapan Şimşek, dünyanın toplam borcunun dünya milli gelirine oranı son 25 yılda 100 puan artarak %230’dan %325’e çıktığını söyledi. Borcun, faizin yüksek seyrettiği dönemlerde daha fazla göze battığını bu nedenle de dünya genelinde kamunun alt yapı, eğitim ve sağlık yani kalkınmaya daha az kaynak ayırmak zorunda kaldığını söyledi. Türkiye’nin bu noktada olumlu ayrıştığına vurgu yapan Şişmek, gelişmekte olan ülkelerde borcun GSYİH’ya oranının %245, Türkiye'de ise bu oranın %92 olduğunun altını çizdi.  
• Benim de yakından takip ettiğim demografi konusuna da değinen Şimşek, yaşlanan nüfus konusunda Türkiye’nin önceki yıllarda sahip olduğu avantajını kaybetmeye başladığını söyleyerek, 65 yaş üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki payının 2023'te %10 geldiğini ve dünya ortalamasını yakaladığını söyledi. Olumsuz olmak için erken olduğunu da söyleyen Şimşek, çalışma çağındaki nüfusun artmaya devam edeceğini, kadınların ise işgücüne katılımı için reform yaparak yaşlanmanın getirdiği riskleri bertaraf edeceklerini söyledi. İstatistik anlamında, kadınları işgücüne katılım oranının %35,7 olduğunu, OECD’de ise bu oranın karşılığının %67 olduğunu not etti. 
• Yapay zekânın önümüzdeki yıllarda büyük fırsatlar sunacağını söyleyen Şimşek, IMF’nin hazırladığı yapay zekâya hazırlık endeksinde Türkiye'nin gelişmekte olan ülkelerin önünde koştuğunu, dijital altyapıya daha fazla yatırım yapacaklarını (fiber kapasitenin artırılması ve 5G…) söyledi. Stanford Üniversitesinin uluslararası çalışmasına işaret eden Şimşek, yapay zekâda güçlü beşeri sermayeye (bilgisayar mühendisliği, bilgi teknolojileri vb.) işaret ederek Türkiye'nin ilk iki sırada olduğunun altını çizdi. Türkiye'nin üst orta gelirli ülkeler sınıfından yakında ayrılarak yüksek gelirli ülkeler sınıfına geçeceğine de işaret etti. 
• Küresel ısınmaya da değinen Bakan Şimşek, 2024 yılında kayıların tutulmaya başlandığı dönemden bu yana en sıcak yıl olarak tarihe geçtiğini söyledi. Yeşil dönüşümün bir tercih olmaktan ziyade bir zorunluluk olduğunu ve bu noktada KKTC’nin güneş gücüne sahip olması anlamında büyük bir fırsat taşıdığını söyledi. Sayıların dili ile son 22 yılda, Türkiye'nin doğalgaz ve petrol ithalatına 1 trilyon dolar harcadığını söyledi. Bu rakamında Türkiye'nin kümülatif cari açığının 1,5 katı, toplam dış borcunun ise iki katı olduğuna da yer verdi. Yeşil dönüşümün şart olduğunu, 2025 yılının ilk dört ayında elektrik üretminde yenilenebilir enerjinin payının %53 olduğunu söyledi. Bu alana yapılacak yatırımlar ile cari açıktan cari fazla veren bir ülke konumuna geçmeyi hedeflediklerini, bunun da güçlü Lira’ya zemin hazırlayacağını belirtti. Dünyada büyümenin zayıflaması nedeniyle petrol fiyatlarının da gerilemesinin Türkiye'nin enflasyonla mücadelesi ve cari açığına büyük fayda sağlayacağının altını kalınca çizdi.  
• Yaşanan küresel gerginlikler konusunda küresel savunma harcamalarının arttığını, Avrupa Birliği savunma harcamasının da 2000’li yıllardan bu yana 150 milyar EUR civarında seyretmesi ardından 2024 yılında 326 milyar EUR'ya yükseldiği bunun da önümüzdeki dört yıl içinde 800 milyar EUR’ya kadar yükselmesi noktasında bütçe kurallarını değiştirerek ortak bir fon hazırlandığına vurgu yaptı. Bu noktada Antonio Gramsci'ye de atıfta bulunan Bakan Şimşek, eski dünya ölüyor, yenisi henüz doğamıyor, ara dönemde canavarlar ortaya çıkıyor diyerek doğum sancılarını bir kez daha hatırlatarak Türkiye’nin pozisyonuna işaret etti. Son yirmi yıllık sürede savunma sanayide proje sayısının (üretim, tasarım, geliştirme) 62’den 1,100’ü aştığını, bir zamanlar dünyanın en büyük savunma sanayi ithalatçısı iken, bu yıl dünyanın en büyük ihracatçıları arasına gireceklerini, ihracatın da 10 milyar doları aşarak çok güçlü bir pozisyonda olduklarını söyledi.  
• Bölgemizde savaş ve gerginlik istemiyoruz diyen Şimşek, bu noktada Türkiye’nin barış ve sulh için önemli bir görev de yürüttüğünü söyledi. PKK'nın fesih ve silahsızlanma sürecine de değinen Şimşek, son 47 yılda terörle mücadeleye ayrılan kaynağın ekonomik kayıplar ve fırsat maliyetinin 1,8 trilyon dolar olduğunu söyledi. Böyle bir kaynağın kalkınma ve büyüme için kullanılmasının ne kadar büyük bir enerji yaratacağını ve genç nüfusa sahip Doğu ve Güneydoğu’nun Türkiye’nin yeni büyüme motoru olacağının altını çizdi.  
• Savaşlarının bitmesinin yeniden yapılandırma döneminde Türk inşaatçısına büyük fırsatlar sağlayacağını da değinen Şimşek, Türkiye'nin küresel inşaat liginde Çin’den sonra ikinci sırada olduğuna yer verdi. Turizm liginde Türkiye'nin dünya sıralamasına dördüncü sırada olduğunu ve geçen sene 61 milyar dolar turizm geliri sağladığını söylerken, KKTC'nin büyüme motoru olarak turizimdeki başarısını ön plana çıkardı. İlginç bir istatistik olarak dizi ihracatında Türkiye'nin dünyada üçüncü sırada yer aldığını, video oyun sektöründe ise Avrupa'da Londra’dan sonra en büyük ikinci merkez olduğunu belirtti.  
• Bakan Şimşek'in dün konuşmasını büyük bir dikkatle takip ettim. Notlar aldım ve sizlerle de paylaşmak istedim. Kendisi hakkında dedikodu niteliğindeki söylemlerin -Yeni Şafak gazetesinin manşetinden sonra- arttığını lâkin biz gerçeklik payının oldukça zayıf olduğunu düşünüyoruz. Yüksek faizin iş dünyasını yormaya başladığının ekonomi takımın da bilgisinde olduğunu düşünüyoruz keza bu yönde yükselen seslere karşı uygulanan programın yan etkilerinin yönetilmesi kapsamında adımlar atılacağını düşünüyoruz. Bakan Şimşek bu bağlamda, kıt kaynakların etkili kullanılması gerektiğine vurgu yaparak enflasyonu düşürmekte kararlı olduklarını, enflasyon düşerse büyümenin de artacağının altını çizdi. Fiyat istikrarının sabır ve kararlılıkla uygulanırsa, enflasyonun düşeceğini söyledi. Mali disiplinin devam edeceğini, yönetilir cari açıktan cari fazlaya geçileceğini, bunun da yapısal reformlarla olacağının altını çizdi. Beşeri sermayenin güçlendirilmesi, yatırım ortamının iyileştirilmesi, sermaye piyasalarının derinleştirilmesi, yeşil ve dijital dönüşüm ve aktif sanayi politikalarının ise program hedefleri paralelinde ilerlediğini belirtti. 
• Dönelim Mehmet Şimşek'ten sonra biraz da piyasa fiyatlamasına. Dün BİST100 endeksi günü %1,4 düşüşle tamamladı. Türk Lirası tahvil piyasasına yönelik ilgi sürerken 2 yıl vadeli tahvilin bileşik faizi 19 Mart sonrası dönemin en düşük seviyesine geriledi. TCMB'nin sıkı para politikası duruşu sonucu piyasada iş gören faiz oranı (TLREF) dün de %48,99 seviyesinde oluştu. 26 Mayıs valörlü işlemlerde TCMB'nin net döviz pozisyonu 0,4 milyar dolar daha iyileşerek manşet rakamı 23,4 milyar dolar seviyesine getirdi. USDTRY kuru 39,00 seviyesine bebek adımları ve TCMB'nin kontrol sahasında yükselirken, yabancı yatırımcı nezdinde Türkiye'nin risklerin yansıtan 5 yıllık CDS risk primi ise 310 baz puana hafif de olsa yükseldi. 
• Küresel piyasalar cephesinde ise havanın genel hatları ile pozitif olduğunu söylememiz gerekiyor. Artan ABD-AB anlaşma umudu nedeniyle küresel risk iştahının olumlu tarafta seyrettiğinin altını çizmemiz gerekiyor. Ticaret anlaşması umutları ile dün Avrupa borsaları yükselirken, ABD borsaları da geceyi oldukça olumlu bir seyirle tamamladı. Önde gelen endeksler %2 yükselirken, risk iştahı denince akla gelen Nasdaq endeksi geceyi %2,5 yükselişle tamamladı. Havanın normalleşmeye yeniden meyil tutması, birçok finansal enstrüman fiyatında da normalleşmeyi beraberinde getirdi. Şöyle ki, piyasaları kılavuz kargası 10 yıllık Amerikan tahvil getirisi %4,45 seviyesine gerilerken, ABD Doları bir miktar da olsa kayıplarını telafi etti.  
• Bu noktada basit bir piyasa fiyatlamasına değineceğiz. ︎Trump'ın çılgınca olarak nitelendirebilecek politikaları DXY (dolar endeksi) ve ABD tahvil faizleri üzerinde baskı yaratırken, riskten kaçan yatırımcılar ise altın ve bitcoin gibi enstrümanlara hücûm ediyor. Trump ne zaman geri adım atsa, bu sefer de doların yüzü gülüyor. Bu minvalde, ABD-AB ticaret anlaşmasının ufukta görünmesine paralel altını ons fiyatı 3,300 dolar seviyesine gerilerken, bitcoin ise 108bin dolar seviyelerine geri çekildi. Geçen gün bültenimizde dikkat çektiğimiz üzere GBPUSD paritesi 1,36 seviyesinden yönünü aşağıya çevirerek 1,3470 seviyesine kadar gerilerken, benzer bir şekilde EURUSD paritesi de 1,1420 seviyesinden 1,13 seviyesinin aşağısına sarkttı. Biz bu aşamda kalabalık piyasa fiyatlamasından uzak durmayı tercih ederek özellikle FX piyasasında aşırı alım bölgesine gelen pek çok enstrümanda taktiksel olarak dolar lehine pozisyon almayı tercih ediyoruz.  
• Yeni gün başlangıcında, ABD'de yabancı öğrencilere karşı duruşun daha da sertleştiğini okuyoruz. Trump yönetimi, öğrenci ve değişim programı vizesi başvurularında sosyal medya taramasını genişletmeye hazırlanırken, yurtdışındaki ABD misyonlarına yeni vize randevularının durdurulması talimatını verdi. Mevcut randevular geçerliliğini koruyacak, ancak yeni randevular askıya alınacak. Harvard Üniversitesi'nde yüzlerce öğrenci ve akademisyen bu kararı protesto etti. Ayrıca, Trump yönetimi İsrail'i eleştiren ve Filistin’e destek veren yabancı öğrencileri sınır dışı etmekle tehdit ediyor. Bu durum, ifade özgürlüğü ihlali olarak değerlendiriliyor. Geçtiğimiz hafta, yönetim Harvard'ın uluslararası öğrenci kabul yetkisini iptal etmeye yönelik adımlar da attığını hatırlatalım. İfade özgürlüğünü kısıtlamanın maliyetinin ağır olabileceğini göz ardı etmeyelim! 
• ABD borsalarının geceyi yükselişle tamamlaması ardından, bu sabah pasifiğin diğer ucunda da iyimser bir tablo ile karşı karşıyayız. Japonya’nın Nikkei endeksi art arda dördüncü işlem gününü de yükselişle tamamlarken, dolar karşısında dün %1 değer kaybeden YEN, özellikle ihracat ağırlıklı büyük şirketleri destekledi. Gözler bu akşam açıklanacak yapay zekânın ağır sikleti Nvidia bilançosunda olacaktır. Makro cephede ise bugün Türkiye'de  ekonomik güven endeksi, Almanya'da ise işsizlik verisi takip edilebilir.